อ่านค่าฝุ่น PM2.5 จากแอปอย่างไร และควรเชื่อแหล่งข้อมูลไหน
29 สิงหาคม 2569

เปิดสองแอปพร้อมกันแล้วเห็นค่าฝุ่นไม่เท่ากัน หลายคนคิดว่าแอปใดแอปหนึ่งผิด ความจริงมักไม่ใช่อย่างนั้น ทั้งสองตัวเลขอาจถูกตามวิธีของตัวเอง แต่วัดจากคนละจุด เฉลี่ยคนละช่วงเวลา หรือแปลงเป็นคนละสเกล
เรื่องฝุ่นในแอปจึงไม่ใช่การหา “แอปที่แม่นที่สุด” แต่เป็นการอ่านให้ออกว่าตัวเลขตรงหน้ามาจากไหนและบอกอะไร
ก่อนใช้ รู้จักตัวเลขและแหล่งที่มา
ค่าที่เห็นในแอปมีสองแบบหลัก แบบแรกคือความเข้มข้นของฝุ่น PM2.5 มีหน่วยเป็นไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร แบบที่สองคือดัชนีคุณภาพอากาศ หรือ AQI ซึ่งแปลงค่าความเข้มข้นเป็นตัวเลขและสีเพื่อให้อ่านง่าย
จุดที่ทำให้สับสนคือแต่ละประเทศคำนวณ AQI ด้วยเกณฑ์ไม่เหมือนกัน ฝุ่นปริมาณเท่ากันจึงอาจขึ้นเป็นคนละตัวเลขและคนละสีในสองแอป ถ้าจะเทียบกัน ให้ดูค่าความเข้มข้นที่เป็นหน่วยไมโครกรัมแทน
แหล่งข้อมูลก็ต่างกัน ได้แก่
- สถานีตรวจวัดของกรมควบคุมมลพิษ ซึ่งใช้เครื่องมือมาตรฐานและเผยแพร่ผ่านช่องทางของหน่วยงาน เช่น Air4Thai
- เครือข่ายเซนเซอร์ราคาประหยัดที่หน่วยงานท้องถิ่น ชุมชน หรือเอกชนติดตั้ง ซึ่งมีจำนวนจุดมากกว่าแต่ความแม่นยำขึ้นกับการสอบเทียบ
- ค่าประมาณจากแบบจำลองหรือข้อมูลดาวเทียม ใช้เติมพื้นที่ที่ไม่มีสถานี
ก่อนเลือกแอปประจำ ลองเข้าไปดูว่าแอปนั้นระบุแหล่งข้อมูลไว้หรือไม่ แอปที่บอกชัดว่าใช้ข้อมูลจากสถานีใด น่าเชื่อถือกว่าแอปที่ขึ้นแค่ตัวเลขโดยไม่บอกที่มา
ระหว่างใช้ อ่านให้ตรงกับสิ่งที่จะตัดสินใจ
ค่าที่บอกบนหน้าแรกของหลายแอปเป็นค่าล่าสุดรายชั่วโมง ส่วนเกณฑ์มาตรฐานของหลายหน่วยงานใช้ค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง ถ้าจะตัดสินใจว่าจะออกไปวิ่งตอนนี้หรือไม่ ให้ดูค่ารายชั่วโมง แต่ถ้าจะดูภาพรวมของวัน ให้ดูค่าเฉลี่ยและแนวโน้ม
ดูด้วยว่าสถานีที่แอปเลือกอยู่ห่างจากเราแค่ไหน คนที่อยู่ริมถนนใหญ่กับคนที่อยู่ในซอยลึกอาจเจอฝุ่นต่างกันแม้อยู่เขตเดียวกัน ถ้าเป็นไปได้ ให้เปิดแผนที่สถานีแล้วเลือกจุดที่ใกล้และสภาพแวดล้อมคล้ายบ้านเรามากที่สุด
การวางแผนเดินทางก็ใช้หลักเดียวกัน คนที่จะขึ้นดอยแม่สลองที่คนชอบไปรับลมหนาวและดูไร่ชา ลองเปิดดูค่าจากสถานีที่อยู่ใกล้พื้นที่นั้นที่สุดก่อนออกเดินทางสักสองสามวัน ช่วงหน้าหนาวต่อเนื่องถึงต้นปีเป็นช่วงที่ภาคเหนือหลายพื้นที่มีฝุ่นสูงจากการเผาและสภาพอากาศปิด การดูแนวโน้มช่วยให้เตรียมหน้ากากหรือปรับแผนได้ทัน
ค่าฝุ่นมักขยับไปพร้อมสภาพอากาศ วันที่ฝนตกหรือลมแรง ฝุ่นมักลดลง ถ้าอยากรู้ว่าฝนกำลังเข้ามาไหม การเปิดดูภาพเคลื่อนไหวของเรดาร์ตรวจฝนช่วยเสริมภาพได้
เมื่อมีปัญหา ตัวเลขไม่ตรงกันหรือข้อมูลไม่ขึ้น
ถ้าเซนเซอร์ราคาประหยัดแสดงค่าสูงผิดปกติในวันที่ความชื้นสูงหรือหลังฝนตก อาจเป็นข้อจำกัดของเซนเซอร์แบบที่ใช้แสงวัด ซึ่งมักอ่านค่าเพี้ยนเมื่ออากาศชื้นมาก ให้เทียบกับสถานีตรวจวัดหลักที่อยู่ใกล้กันก่อนตื่นตระหนก
ถ้าสถานีที่ติดตามประจำไม่มีข้อมูลขึ้น อาจเป็นช่วงปิดปรับปรุงหรือขัดข้อง ให้ดูสถานีข้างเคียงแทน และติดตามประกาศจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ช่องทางข่าวที่เชื่อถือได้ช่วยได้มาก ลองดูการตั้งแหล่งข่าวประจำเพื่อไม่พลาดประกาศสำคัญของเมืองประกอบ
ส่วนคนที่ไปต่างจังหวัดแล้วแอปโหลดไม่ขึ้นเพราะเน็ตไม่ดี ข้อมูลฝุ่นใช้เน็ตไม่มาก ลองดูวิธีปรับมือถือให้ยังใช้งานได้ตอนสัญญาณเหลือขีดเดียว
อย่าลืมด้วยว่าตัวเลขในแอปบอกได้แค่สภาพอากาศ ไม่ได้บอกว่าร่างกายเรารับไหวแค่ไหน ถ้ามีอาการแน่นหน้าอก หายใจลำบาก หรือเป็นโรคประจำตัวด้านทางเดินหายใจ ควรปรึกษาแพทย์ และถ้าอาการรุนแรงให้โทร 1669 ทันที ไม่ต้องรอดูว่าค่าฝุ่นจะลดลงหรือไม่